نوروپاتی دیابتی چیست؟ علائم، عوارض و درمان

در صورتی که نوروپاتی دیابتی به‌موقع تشخیص داده نشود یا درمان مناسب (کنترل قند خون، مراقبت از پا و فیزیوتراپی تخصصی) انجام نگیرد، آسیب عصبی به‌صورت پیشرونده ادامه پیدا می‌کند و می‌تواند منجر به عوارض جدی، گاهی غیرقابل‌برگشت و حتی تهدیدکننده اندام شود.

زخم پای دیابتی و عفونت‌های عمیق

یکی از شایع‌ترین و خطرناک‌ترین پیامدهای نوروپاتی درمان‌نشده، زخم پای دیابتی است. کاهش یا از بین رفتن حس درد، فشار و دما باعث می‌شود بیمار متوجه آسیب‌های کوچک پا نشود؛ آسیب‌هایی مثل:

• تاول

• ترک پوستی

• زخم ناشی از کفش نامناسب

• فشار مداوم روی یک نقطه از کف پا

این زخم‌ها در بیماران دیابتی به‌دلیل خون‌رسانی ضعیف و اختلال در ترمیم بافت، به‌سختی بهبود می‌یابند و به‌سرعت می‌توانند دچار عفونت‌های عمقی، عفونت استخوان (استئومیلیت) و حتی گانگرن شوند. بسیاری از موارد بستری طولانی‌مدت بیماران دیابتی، مستقیماً به عفونت‌های ناشی از نوروپاتی دیابتی مربوط است.

در کلینیک فیزیوتراپی رادان، آموزش مراقبت از پا، کاهش فشارهای غیرطبیعی کف پا و بهبود گردش خون محیطی بخش مهمی از درمان بیماران مبتلا به نوروپاتی است.

تغییر شکل انگشتان و کف پا (دفورمیتی‌های پا)

آسیب به اعصاب حرکتی در نوروپاتی دیابتی باعث ضعف و عدم تعادل عضلات کوچک پا می‌شود. این عدم تعادل به‌مرور زمان منجر به تغییر شکل استخوان‌ها و مفاصل پا خواهد شد.

شایع‌ترین تغییر شکل‌ها شامل:

• چکشی شدن انگشتان پا

• پنجه‌کلاغی شدن انگشتان

• برجسته شدن سر استخوان‌ها

• صاف شدن یا تغییر قوس کف پا

این دفورمیتی‌ها فشار غیرطبیعی را روی نقاط خاصی از پا افزایش می‌دهند و خود به‌عنوان یک عامل مهم در ایجاد زخم پای دیابتی عمل می‌کنند. متأسفانه بسیاری از بیماران زمانی متوجه این تغییرات می‌شوند که آسیب پیشرفته شده است.

قطع انگشت یا پا (آمپوتاسیون)

یکی از تلخ‌ترین عوارض نوروپاتی دیابتی درمان‌نشده، قطع انگشت، پا یا حتی بخشی از ساق است. ترکیب چند عامل این خطر را افزایش می‌دهد:

• بی‌حسی و عدم تشخیص زخم

• عفونت‌های مزمن و کنترل‌نشده

• کاهش شدید خون‌رسانی

• تأخیر در مراجعه برای درمان

آمپوتاسیون نه‌تنها یک عارضه جسمی، بلکه یک ضربه شدید روانی و اجتماعی برای بیمار محسوب می‌شود. نکته مهم این است که درصد بالایی از قطع عضوهای دیابتی قابل پیشگیری هستند؛ به شرط تشخیص زودهنگام نوروپاتی و شروع درمان‌های محافظتی و فیزیوتراپی.

شکستگی‌ها و آسیب‌های ناشی از افتادن

نوروپاتی دیابتی با اختلال در حس عمقی (Proprioception) و ضعف عضلات پا، باعث:

• عدم تعادل

• ناپایداری هنگام راه رفتن

• افزایش خطر لغزش و افتادن

بیماران ممکن است بدون اینکه متوجه شوند، زمین بخورند یا دچار پیچ‌خوردگی‌های مکرر شوند. از طرفی، کاهش حس درد می‌تواند باعث شود شکستگی‌ها یا ترک‌های استخوانی دیر تشخیص داده شوند و به‌صورت نادرست ترمیم شوند.

فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در:

• بهبود تعادل

• تقویت عضلات

• اصلاح الگوی راه رفتن

• پیشگیری از زمین‌خوردن
  دارد و در کلینیک فیزیوتراپی رادان یکی از اهداف اصلی درمان بیماران مبتلا به نوروپاتی است.

افسردگی و کاهش کیفیت زندگی

دردهای مزمن، سوزش شبانه، اختلال خواب، محدودیت حرکتی و ترس از زخم یا قطع عضو، همگی می‌توانند باعث فرسودگی روانی بیمار شوند. بسیاری از مبتلایان به نوروپاتی دیابتی درمان‌نشده دچار:

• افسردگی

• اضطراب

• انزوا

• کاهش اعتمادبه‌نفس

• افت شدید کیفیت زندگی

درد مزمن عصبی به‌تنهایی یکی از عوامل مهم افسردگی در بیماران دیابتی محسوب می‌شود. درمان مؤثر نوروپاتی فقط به کاهش درد محدود نمی‌شود، بلکه بازگرداندن استقلال، تحرک و امید به زندگی هدف اصلی آن است.