تاندینوپاتی روتاتورکاف - کلینیک فیزیوتراپی و توانبخشی رادان

تاندینوپاتی روتاتورکاف: علل و اهمیت بالینی

تاندینوپاتی روتاتورکاف (Rotator Cuff Tendinopathy) یکی از شایع‌ترین دلایل درد شانه در بزرگسالان و ورزشکاران است. این مشکل ناشی از آسیب، التهاب یا فرسایش تدریجی تاندون‌های گروهی از عضلات شانه است که مفصل شانه را احاطه کرده و باعث ثبات سر استخوان بازو (Humeral Head) در حفره کم‌عمق گلنوئید (Glenoid Cavity) استخوان کتف می‌شوند.

مفصل شانه، به دلیل دامنه حرکتی بسیار زیاد خود، همواره بین پایداری و تحرک در تعادل است. این ویژگی، آن را نسبت به آسیب‌های مکانیکی، فشارهای ناشی از فعالیت‌های روزانه و ورزش‌های بالای سر بسیار حساس می‌کند. تحقیقات نشان داده‌اند که درد شانه سومین علت شایع مراجعه به پزشک پس از سرماخوردگی و کمردرد است و غالباً ناشی از آسیب‌های روتاتورکاف است که می‌توانند از التهاب ساده تا پارگی کامل تاندون‌ها متغیر باشند.


عضلات تشکیل‌دهنده روتاتورکاف و نقش آن‌ها

روتاتورکاف شامل چهار عضله و تاندون‌های متصل به آن‌ها است که هر کدام نقش حیاتی در پایداری و حرکت شانه دارند:

  1. عضله فوق‌خاری (Supraspinatus)

    • محل قرارگیری: بالای کتف، بین زوایای استخوان کتف

    • عملکرد: شروع حرکت بالا بردن بازو به طرف جانبی (Abduction) و تثبیت سر استخوان بازو در حفره گلنوئید

    • اهمیت بالینی: شایع‌ترین عضله‌ای که دچار التهاب یا پارگی می‌شود؛ آسیب این عضله معمولاً باعث درد هنگام بالا بردن بازو و ضعف در حرکت Abduction می‌شود.

  2. عضله تحت‌خاری (Infraspinatus)

    • محل قرارگیری: پشت کتف، پایین‌تر از عضله فوق‌خاری

    • عملکرد: چرخش خارجی بازو و کمک به پایداری مفصل شانه

    • اهمیت بالینی: آسیب این عضله باعث ضعف در چرخش خارجی شانه و درد هنگام فعالیت‌هایی مانند پرتاب یا شنا می‌شود.

  3. عضله گرد کوچک (Teres Minor)

    • محل قرارگیری: پشت شانه، در کنار عضله تحت‌خاری

    • عملکرد: چرخش خارجی بازو و تثبیت سر استخوان بازو

    • اهمیت بالینی: آسیب کمتر شایع است اما می‌تواند همراه با التهاب عضله تحت‌خاری باعث ضعف در حرکات چرخشی شود.

  4. عضله تحت کتفی (Subscapularis)

    • محل قرارگیری: جلوی کتف، روی سطح جلویی استخوان کتف

    • عملکرد: چرخش داخلی بازو و تثبیت سر استخوان بازو

    • اهمیت بالینی: آسیب این عضله باعث محدودیت در چرخش داخلی و ضعف در حرکت پشت سر یا رساندن دست به پشت می‌شود.


اهمیت بالینی و آسیب‌پذیری مفصل شانه

مفصل شانه تنها مفصل با دامنه حرکتی وسیع است که اجازه می‌دهد بازو به تمام جهات حرکت کند، اما همین ویژگی، باعث کاهش ثبات طبیعی و افزایش خطر آسیب‌های مکانیکی می‌شود. فشارهای مکرر، بلند کردن اجسام سنگین یا فعالیت‌های ورزشی بالای سر می‌تواند باعث فشرده شدن و سایش تاندون‌ها زیر زائده‌های استخوانی و لیگامان‌ها شود.

بنابراین، تاندینوپاتی روتاتورکاف نه تنها یک بیماری شایع در جمعیت عمومی است، بلکه در ورزشکاران حرفه‌ای و افرادی که فعالیت‌های بالای شانه دارند، بسیار رایج است و می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد و توانایی حرکتی شانه را محدود کند.

تاریخچه و مکانیسم تاندینوپاتی روتاتورکاف

اولین گزارش آسیب و پارگی تاندون روتاتورکاف به سال ۱۸۳۴ بازمی‌گردد. از آن زمان تاکنون مطالعات گسترده‌ای در مورد فرسایش و آسیب تاندون‌ها انجام شده است، اما مکانیسم دقیق آسیب و دژنراسیون هنوز به طور کامل مشخص نشده است. به طور کلی عوامل زیر نقش دارند:

  • فاکتورهای خارجی: گیرکردن و سایش مکرر تاندون‌ها زیر ساختارهای استخوانی و لیگامانی سر شانه

  • فاکتورهای داخلی: تغییرات دژنراتیو ناشی از افزایش سن

  • فاکتورهای بیومکانیک: نیروی زیاد اعمال‌شده به تاندون‌ها در اثر ساختار اهرمی اندام فوقانی

تحقیقات MRI نشان داده‌اند که در ۳۴٪ افراد بدون درد شانه، درجاتی از آسیب و پارگی تاندون‌های روتاتورکاف مشاهده می‌شود. این مسئله نشان می‌دهد که همه آسیب‌ها لزوماً باعث درد نمی‌شوند.

علائم و نشانه‌های تاندینوپاتی روتاتورکاف

علائم تاندینوپاتی روتاتورکاف معمولاً تدریجی شروع می‌شوند و در طول زمان بدتر می‌شوند. شدت و نوع علائم بسته به عضله آسیب‌دیده، میزان پارگی تاندون و فعالیت روزانه فرد متفاوت است. شناخت دقیق علائم، کلید تشخیص سریع و درمان موثر است.

۱. درد شانه

  • ویژگی: درد مبهم، عمقی و گاهی منتشرشده به بازو یا پشت شانه.

  • ارتباط با عضلات:

    • آسیب عضله فوق‌خاری: درد هنگام بالا بردن بازو از کنار بدن (Abduction)

    • آسیب عضله تحت‌خاری و گرد کوچک: درد هنگام چرخش خارجی بازو یا پرتاب اجسام

    • آسیب عضله تحت کتفی: درد هنگام چرخش داخلی و رساندن دست به پشت

  • نکته بالینی: درد معمولاً شب‌ها و هنگام خوابیدن روی شانه آسیب‌دیده تشدید می‌شود. برخی بیماران ممکن است درد مزمن داشته باشند که فعالیت روزانه را محدود می‌کند.

۲. محدودیت و کاهش قدرت حرکت

  • ویژگی: سختی یا ناتوانی در انجام کارهای بالای سر مانند شانه کردن مو یا رساندن دست به پشت.

  • ارتباط با عضلات:

    • ضعف عضله فوق‌خاری باعث ناتوانی در بالا بردن بازو

    • ضعف عضلات تحت‌خاری و گرد کوچک باعث کاهش قدرت چرخش خارجی

    • ضعف عضله تحت کتفی باعث کاهش قدرت چرخش داخلی

  • اهمیت تشخیصی: آزمایش‌های بالینی مانند Empty Can Test برای عضله فوق‌خاری یا Lift-Off Test برای عضله تحت کتفی می‌توانند عضله آسیب‌دیده را مشخص کنند.

۳. صداهای غیرطبیعی (Clicking یا Crepitus)

  • ویژگی: صدای کلیک یا خراش هنگام حرکت بازو

  • علت: گیرکردن تاندون‌ها زیر زائده‌های استخوانی یا التهاب مزمن

  • ارتباط بالینی: این علامت به ویژه در فعالیت‌های بالای سر و ورزشکاران پرتحرک دیده می‌شود و می‌تواند نشانه اولیه سایش تاندون باشد.

۴. سفتی و خشکی مفصل

  • ویژگی: کاهش دامنه حرکتی، احساس خشکی هنگام حرکت بازو

  • علت: التهاب مزمن، درد و بی‌تحرکی نسبی

  • اهمیت بالینی: بی‌تحرکی طولانی‌مدت می‌تواند منجر به شانه منجمد (Frozen Shoulder) شود که درمان آن زمان‌بر است.

۵. اختلال در عملکرد روزانه

  • ناتوانی در انجام فعالیت‌های معمول روزانه مانند لباس پوشیدن، رسیدن به پشت یا بلند کردن اشیا

  • کاهش قدرت گرفتن اشیا سنگین یا انجام فعالیت‌های ورزشی

۶. تورم و التهاب موضعی

  • بیشتر در مراحل حاد یا بعد از فعالیت شدید دیده می‌شود

  • لمس محل التهاب ممکن است دردناک باشد

  • در برخی افراد با تاندینوپاتی مزمن تورم قابل مشاهده نیست، اما درد و ضعف ادامه دارد.


ارتباط علائم با تشخیص و برنامه درمانی

شناخت دقیق هر علامت و ارتباط آن با عضله و تاندون آسیب‌دیده برای فیزیوتراپیست و پزشک اهمیت بالایی دارد:

  • درد بالای سر و ضعف Abduction → تمرکز درمان روی عضله فوق‌خاری

  • ضعف چرخش خارجی → تمرینات تقویتی عضلات تحت‌خاری و گرد کوچک

  • ضعف چرخش داخلی و ناتوانی در رساندن دست به پشت → تمرینات عضله تحت کتفی

در فیزیوتراپی رادان در تهران ، برنامه درمانی شامل ارزیابی دقیق عضلات، تمرینات کششی و تقویتی اختصاصی و مدالیته‌های درمانی است تا علاوه بر کاهش درد، تعادل بیومکانیکی شانه و کتف بازگردانده شود.

تاندینوپاتی روتاتورکاف - کلینیک فیزیوتراپی و توانبخشی رادان

عوامل خطر تاندینوپاتی روتاتورکاف

۱. سن

  • توضیح: با افزایش سن، فرسایش طبیعی تاندون‌ها و کاهش توان بازسازی بافت‌ها باعث افزایش احتمال آسیب و التهاب می‌شود.

  • آمار بالینی: پارگی تاندون‌های روتاتورکاف بعد از ۴۰ سالگی شایع‌تر است و قبل از این سن نادر است.

۲. فعالیت‌های ورزشی بالای سر

  • ورزش‌هایی مانند والیبال، بسکتبال، تنیس، شنا و بیسبال نیازمند حرکت مکرر بازو بالاتر از سطح شانه هستند.

  • فشار مکرر به تاندون‌ها می‌تواند منجر به التهاب، سایش و نهایتاً پارگی شود.

۳. مشاغل پرتحرک شانه

  • فعالیت‌هایی مانند نقاشی ساختمان، گچکاری، نجاری و هر کار دیگری که شامل حرکت مکرر بازو بالای شانه باشد، ریسک ابتلا به تاندینوپاتی را افزایش می‌دهد.

۴. سابقه آسیب یا بیماری خانوادگی

  • افرادی که سابقه پارگی یا التهاب روتاتورکاف دارند یا در خانواده‌شان این مشکل شایع است، بیشتر در معرض خطر هستند.

۵. عوامل بیومکانیک و دژنراتیو

  • ناهنجاری‌های اسکلتی یا عضلانی شانه و کتف

  • اختلالات تعادل عضلات جلوی و پشت شانه

  • فعالیت‌های مکرر و بلند کردن اجسام سنگین

پیشگیری از تاندینوپاتی روتاتورکاف

۱. تقویت و کشش عضلات شانه

  • تمرینات تقویت عضلات عقب شانه و کتف (Postural Muscles) مانند عضلات تحت‌خاری و گرد کوچک برای حفظ تعادل بیومکانیک شانه ضروری است.

  • تمرینات عضلات جلو شانه و بازو باید با تمرینات عقب شانه متعادل شود تا فشار غیرطبیعی بر تاندون‌ها کاهش یابد.

۲. رعایت اصول بهداشت حرفه‌ای و ورزشی

  • اجتناب از فعالیت‌های طولانی بالای سطح شانه

  • استراحت منظم بین فعالیت‌های تکراری

  • استفاده از تکنیک صحیح حرکت بازو در ورزش و کار

۳. تمرینات پیشنهادی توسط فیزیوتراپیست

  • ورزش‌های کششی و تقویتی اختصاصی که توسط متخصص فیزیوتراپی طراحی شده‌اند

  • تمرکز بر افزایش دامنه حرکت، قدرت و استقامت تاندون‌ها

  • پیشگیری از عدم تعادل عضلانی و فشار بیش از حد روی مفصل شانه

تمرینات فیزیوتراپی برای تاندینوپاتی روتاتورکاف

تمرینات زیر برای بهبود دامنه حرکتی، تقویت عضلات شانه و ثبات مفصل طراحی شده‌اند. رعایت درست فرم و تعداد تکرارها بسیار مهم است تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.


تمرینات کششی و افزایش دامنه حرکتی

1. کشش شانه بالای سر با چوب دستی

  • نوع تمرین: افزایش دامنه حرکتی، کششی، تحرک بخشی

  • وضعیت: خوابیده به پشت (سوپاین)

  • مراحل اجرا:

    1. روی پشت خود با یک چوب دستی (جارو یا عصا) بخوابید.

    2. دستان خود را بالای سر ببرید تا کشش را احساس کنید.

    3. پشت شانه‌ها را به زمین فشار دهید و از عضلات مرکزی (core) استفاده کنید.

    4. 5 تا 10 ثانیه نگه دارید.

    5. تکرار حرکت 8–10 بار، 3 ست، 3–5 بار در هفته.

2. ابداکشن (دور کردن) شانه با چوب دستی

  • نوع تمرین: افزایش دامنه حرکتی

  • وضعیت: ایستاده یا خوابیده

  • مراحل اجرا:

    1. یک چوب دستی را طوری بگیرید که کف دست راست از بدن دور و کف دست چپ به سمت بدن باشد، آرنج‌ها صاف.

    2. بازوی چپ را به بالا ببرید تا بازوی راست نیز بالا رود.

    3. به آرامی بازوها را پایین بیاورید و جای دست‌ها را عوض کنید.

  • تکرار: 10–15 بار هر سمت، 3 ست، 3–5 بار در هفته.

3. عقب بردن شانه با چوب دستی

  • نوع تمرین: افزایش دامنه حرکتی

  • وضعیت: ایستاده

  • مراحل اجرا:

    1. چوب دستی را پشت خود نگه دارید و شانه‌ها را عقب ببرید.

    2. کتف‌ها را به هم فشار دهید تا کشش در عضلات سینه حس شود، بدون درد زیاد.

  • زمان نگه داشتن: 30 ثانیه، 3 ست، 3–5 بار در هفته.

4. کشش در گوشه دیوار

  • نوع تمرین: کششی

  • وضعیت: ایستاده

  • مراحل اجرا:

    1. شانه‌ها را در طرفین خم کرده و به گوشه اتاق تکیه دهید.

    2. کتف‌ها را به هم فشار دهید تا کشش در عضلات سینه حس شود.

  • زمان نگه داشتن: 30 ثانیه، 3 ست، 3–5 بار در هفته.

5. کشش خوابیده به پهلو

  • نوع تمرین: کششی

  • وضعیت: خوابیده به پهلو روی شانه آسیب‌دیده

  • مراحل اجرا:

    1. آرنج را 90 درجه خم کرده و ساعد را با دست مقابل به پایین فشار دهید.

    2. کشش پشت شانه را حس کنید، بدون درد زیاد.

  • زمان نگه داشتن: 30 ثانیه، 3 ست، 3–5 بار در هفته.


تمرینات تقویتی و بینابینی

1. اسکپشن (Scaption)

  • نوع تمرین: تقویتی و افزایش دامنه حرکتی

  • وضعیت: ایستاده

  • مراحل اجرا:

    1. دست‌ها را 20–30 درجه به جلو با شست به سمت سقف بیاورید.

    2. شانه‌ها را پایین نگه داشته و بازوها را بالای سر ببرید.

    3. به آرامی به موقعیت اولیه بازگردید.

  • تکرار: 8–10 بار، 3 ست، 3–5 بار در هفته

  • سطح پیشرفته: اضافه کردن وزنه 0.5–1 کیلوگرم یا تراباند.

2. رتراکسیون اسکاپولا

  • نوع تمرین: تقویتی

  • وضعیت: ایستاده

  • مراحل اجرا:

    1. کتف‌ها را به سمت هم فشار دهید، انگار توپ تنیس بین آن‌ها است.

    2. 5–10 ثانیه نگه دارید، 5 ثانیه استراحت.

  • تکرار: 8–10 بار، 3 ست، 3–5 بار در هفته.

3. Low Row با تراباند

  • نوع تمرین: تقویتی

  • وضعیت: ایستاده یا نشسته روی توپ تمرین

  • مراحل اجرا:

    1. تراباند را به یک وسیله محکم وصل کنید.

    2. کتف‌ها را نزدیک کرده و آرنج‌ها را به عقب ببرید و تراباند را بکشید.

    3. بازوها را به آرامی به جلو برگردانید، کتف‌ها همچنان نزدیک باشند.

  • تکرار: 10–15 بار، 3–5 ست، 3–5 بار در هفته.

4. پایین آوردن جانبی با بازوی صاف (Straight-Arm Lateral Pull Down)

  • مشابه Low Row، با آرنج‌ها صاف و کشش بیشتر روی عضلات عقب شانه.

  • تکرار: 10–15 بار، 3–5 ست، 3–5 بار در هفته.

5. Push Up و چرخش خارجی با شانه ابداکته شده

  • تمرین‌های تقویتی عملکردی برای شانه و عضلات مرکزی بدن.

  • تکرار: 10–15 بار، 3–5 ست، 3–5 بار در هفته.


تمرینات پیشرفته و حس عمقی (Proprioception / Functional)

1. W,I,Y,T دمر

  • نوع تمرین: حس عمقی و عملکردی

  • وضعیت: دمر روی زمین یا توپ تمرین

  • مراحل اجرا: بازوها را در جهات مختلف بالا برده، کتف‌ها را پایین و عقب نگه دارید.

  • تکرار: 3–5 بار، 2–3 ست، 3–5 بار در هفته.

2. Bird Dog با توپ تمرین

  • نوع تمرین: حس عمقی، ثبات مرکزی

  • وضعیت: دمر روی توپ تمرین

  • مراحل اجرا: دست راست و پای چپ را بلند کرده و سپس تعویض کنید.

  • تکرار: 10–15 بار هر سمت، 3–5 ست، 3–5 بار در هفته.

3. پلانک با توپ تمرین

  • نوع تمرین: حس عمقی و ثبات مرکزی

  • وضعیت: پلانک روی توپ تمرین

  • زمان نگه داشتن: 30 ثانیه، 3–5 ست، 3–5 بار در هفته.

4. شنا روی دیوار

  • نوع تمرین: حس عمقی و عملکردی

  • وضعیت: ایستاده نزدیک دیوار، انجام شنا نیمه

  • سطح پیشرفته: افزایش فاصله تا دیوار برای فشار بیشتر

  • تکرار: 10–15 بار، 3–5 ست، 3–5 بار در هفته.

تاندینوپاتی روتاتورکاف - کلینیک فیزیوتراپی و توانبخشی رادان

تشخیص و درمان تاندینوپاتی روتاتورکاف

تشخیص بر پایه:

  1. شرح حال دقیق بیمار

  2. معاینه بالینی شانه

  3. تصویربرداری در صورت نیاز:

    • گرافی ساده

    • سونوگرافی

    • MRI

درمان‌های غیرجراحی:

  1. استراحت نسبی و پرهیز از حرکت‌های دردناک

  2. داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (مثل ایبوپروفن، ناپروکسن) – حداکثر دو هفته

  3. مدالیته‌های حرارتی و سرمایی: سرما در موارد حاد، گرما در موارد مزمن

  4. فیزیوتراپی: شامل اولتراسوند، جریان الکتریکی و ورزش درمانی

  5. تزریق کورتیکواستروئید: حداکثر دو نوبت

  6. بلوک عصب سوپرااسکاپولار با بوپیواکائین

  7. شاک ویو تراپی (ESWT): سه تا پنج جلسه هفتگی در موارد مقاوم به درمان

درمان جراحی:

در صورت پارگی شدید یا پاسخ ندادن به درمان‌های غیرجراحی، جراحی شامل:

  • ترمیم تاندون باز

  • آرتروسکوپی ترمیم تاندون

  • برداشتن خار استخوان

  • انتقال تاندون یا تعویض شانه

پس از درمان مناسب، عملکرد شانه کاملاً قابل بازیابی است.

برای مشاوره و دریافت بهترین خدمات پزشکی و فیزیوتراپی در تهران ، همین حالا با ما تماس بگیرید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *