اسکولیوز چیست؟ علائم، علل، عوارض و درمان

تشخیص این بیماری یک فرآیند مرحله‌به‌مرحله است و فقط به دیدن کجی پشت محدود نمی‌شود. در ادامه هر بخش را دقیق‌تر و تخصصی‌تر توضیح می‌دهم:

 ۱. شرح حال (Medical History)

پزشک ابتدا سؤالاتی درباره موارد زیر می‌پرسد:

• سن شروع تغییر شکل

• سابقه خانوادگی اسکولیوز

• سرعت پیشرفت انحراف

• وجود درد

• مشکلات عصبی (بی‌حسی، ضعف عضلانی)

• زمان شروع قاعدگی در دختران (برای تخمین رشد باقی‌مانده)

چرا مهم است؟

زیرا پتانسیل رشد استخوان نقش کلیدی در پیشرفت اسکولیوز دارد. هرچه رشد باقی‌مانده بیشتر باشد، احتمال پیشرفت انحراف بیشتر است.

۲. معاینه فیزیکی

تست خم شدن به جلو (Adam’s Forward Bend Test)

بیمار به جلو خم می‌شود و پزشک از پشت مشاهده می‌کند.

اگر یک سمت قفسه سینه یا کمر برجسته‌تر باشد، نشان‌دهنده چرخش مهره‌هاست.
برای دقت بیشتر از وسیله‌ای به نام اسکولیومتر استفاده می‌شود که زاویه چرخش تنه را اندازه می‌گیرد.

اگر چرخش بیش از ۵ تا ۷ درجه باشد، نیاز به تصویربرداری وجود دارد.

بررسی عدم تقارن بدن

پزشک موارد زیر را بررسی می‌کند:

• ارتفاع شانه‌ها

• تقارن کتف‌ها

• سطح لگن

• خط مرکزی بدن

• فاصله بازو تا تنه

همچنین طول پاها اندازه‌گیری می‌شود تا اسکولیوز عملکردی رد شود.

۳. تصویربرداری با اشعه ایکس (X-ray)

مهم‌ترین روش تشخیصی است.

معمولاً رادیوگرافی ایستاده از کل ستون فقرات در دو نما گرفته می‌شود:

• نمای قدامی–خلفی (AP)

• نمای لترال (Side view)

چرا ایستاده؟
چون انحراف واقعی ستون فقرات در حالت تحمل وزن مشخص می‌شود.

۴. اندازه‌گیری زاویه Cobb

زاویه Cobb معیار استاندارد جهانی برای تعیین شدت اسکولیوز است.

نحوه اندازه‌گیری:

1. بالاترین مهره‌ای که بیشترین انحراف دارد مشخص می‌شود.

2. پایین‌ترین مهره منحرف تعیین می‌شود.

3. از صفحه بالایی مهره فوقانی و صفحه پایینی مهره تحتانی خط کشیده می‌شود.

4. زاویه تقاطع این خطوط، زاویه Cobb است.

تفسیر زاویه Cobb

• کمتر از ۱۰ درجه → اسکولیوز محسوب نمی‌شود

• ۱۰ تا ۲۵ درجه → خفیف

• ۲۵ تا ۴۰ درجه → متوسط

• بیش از ۴۰ درجه → شدید

• بیش از ۵۰ درجه → معمولاً اندیکاسیون جراحی در نوجوانان

نکته مهم:
در بزرگسالان حتی زاویه‌های پایین‌تر هم ممکن است دردناک باشند.

ارزیابی احتمال پیشرفت

پزشکان علاوه بر زاویه Cobb، رشد اسکلتی را هم بررسی می‌کنند.

شاخص Risser

در رادیوگرافی لگن دیده می‌شود و میزان بلوغ استخوانی را نشان می‌دهد.

• Risser 0–1 → رشد زیاد باقی مانده (ریسک پیشرفت بالا)

• Risser 4–5 → رشد کامل شده (ریسک پیشرفت کم)

چه زمانی MRI یا CT لازم است؟

در شرایط زیر MRI توصیه می‌شود:

• شروع اسکولیوز در سن بسیار پایین

• درد شدید غیرمعمول

• علائم عصبی

• الگوی غیرطبیعی انحراف

• شک به مشکلات نخاعی

MRI برای بررسی مواردی مانند:

• تومور نخاع

• کیست

• چسبندگی نخاع

• ناهنجاری‌های مادرزادی

CT Scan بیشتر برای برنامه‌ریزی جراحی استفاده می‌شود.

پیگیری (Follow-up)

در کودکان و نوجوانان:

• انحراف خفیف → هر ۶ ماه یکبار رادیوگرافی

• انحراف متوسط → پیگیری نزدیک‌تر

هدف اصلی:
 تشخیص پیشرفت بیش از ۵ درجه در هر ۶ ماه